'Engel en Kinnari'

16#2026 Engel en Kinnari - Dido Michielsen
Een vrouwenleven eerste helft van de 20ste eeuw. Een dochter van een naj blijft bijna haar hele leven op zoek naar haar moeder. Geschreven in de eerste persoon, zodat je kunt meeleven met de hoofdpersoon. Dat werkt verrassend goed, een mooi beeld van het leven in Indië door de jaren heen.
Het standsverschil, de onmogelijkheden van vrouwen en de kleine vreugden.

Goed geschreven.

Java, 1895. Als pleegkind is Louisa op haar dertiende uitgehuwelijkt. Ze verlangt ernaar te weten wie haar biologische moeder is, maar haar omgeving beweert dat haar afkomst er niet toe doet. Waarschijnlijk was haar moeder een njai, de concubine van een Hollander, iemand die je maar beter dood kunt zwijgen. Louisa mag van geluk spreken, als erkende Indo-Europese behoort ze tot de koloniale bovenlaag van Nederlands-Indië. Wanneer ze in de spiegel kijkt, ziet ze echter iets heel anders.
Door veel te lezen probeert Louisa te ontsnappen aan haar huisvrouwenbestaan in Buitenzorg. Haar vriendschap met een buurvrouw van Chinese afkomst en diens Javaanse secretaris - twee buitenstaanders op wie de Europese gemeenschap neerkijkt - geeft haar de vleugels van de kinnari, de mythische liefdesgodin. Eindelijk durft ze haar eigen keuzes te maken.
Toch beslist het lot anders en Louisa vindt zichzelf terug als de verzorgster van haar zieke man en haar pleegmoeder. Ook al noemen ze haar een engel, haar vleugels is ze kwijt. Ze gaat alsnog op zoek naar haar moeder om te ontdekken wie zijzelf nu eigenlijk is: een westerse engel of een oosterse kinnari.

'De tuinen van Buitenzorg'

25#2021 De tuinen van Buitenzorg - Jan Brokken. Is het een roman, een biografie of een studieboek.

Het oordeel is onbeslist. Het stuk over zijn ouders is biografisch en boeiend, het stuk over de tuinen is informatief evenals over de geschiedenis en zijn eigen reizen.

De vele genoemde mensen die onderzoek deden naar talen, geloven en andere zaken vond ik minder.

In het kader van de boeken over Indonesië die ik gelezen heb(en andere die ik nog wil lezen) verbreedde het wel het achtergrondspalet van de geschiedenis van de archipel in het algemeen.

'Het lied van de goden' van Reggie Baay (zie eerdere post)en dit boek vulde elkaar wonderlijk genoeg een beetje aan.

Jan Brokken gaat in ‘De tuinen van Buitenzorg’ op zoek naar de geschiedenis van zijn moeder, die in 1935 naar Nederlands-Indië verhuisde en in 1947 terugkeerde naar een verwoest Nederland.   Toen de 23-jarige Olga en de twee jaar oudere Han in 1935 naar Nederlands-Indië verhuisden, was het alsof de ene na de andere wereld voor hen openging, in een bijna duizelingwekkend tempo. De eerste maanden brachten ze door op Java, later woonden ze in Makassar, waar Han als theoloog onderzoek deed. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verwoestte de wereld waarin Olga en Han volledig waren opgegaan. In 1947 moesten ze terugkeren naar Nederland. Olga is de moeder van Jan Brokken vóór ze zijn moeder werd. Na het overlijden van zijn ouders overhandigde tante Nora hem de brieven en foto’s die haar zus Olga haar vanuit Buitenzorg en Makassar schreef. Teder, sensitief en tastend zoekt Brokken in die brieven naar de vrouw die gedurende haar leven altijd een onbekende voor hem was gebleven. Brokken verweeft Olga’s verhaal op ingenieuze wijze met beschouwingen over muziek, literatuur, cultuur en geschiedenis, zoals over componist Leopold Godowsky die in de ban raakte van de gamelan en de moeder van Hella S. Haasse, die de bekendste concertpianist van Indië was. 

 

'Het lied van de goden'

22#2021 Het lied van de goden - Reggie Baay. Je moet er even inkomen, maar dan word je meegesleurd in het verhaal. Het leven van Flora, althans dat is de naam die het meisje heeft gekregen van haar eigenaars. Afwisselend beschreven vanuit haar standpunt en vanuit een koopman in Amsterdam, die handelt op de Oost. Stof tot nadenken, dit boek. 

‘Het lied van de goden’ van Reggie Baay is het aangrijpende verhaal van de tot slaaf gemaakte Flora van Makassar, die in de 18e eeuw als jong meisje in Oost-Indië wordt geroofd en door een VOC-koopman wordt meegenomen naar de Republiek. Parallel aan haar geschiedenis loopt die van de regent van een Amsterdams tuchthuis, Joachim van der Elst, een man met een tomeloze ambitie. De wegen van Flora en Van der Elst kruisen elkaar op verschillende manieren. Flora vertrouwt de lijdensweg die ze heeft afgelegd aan het papier toe en dit zal leiden tot de roemloze ondergang van Van der Elst. ‘Het lied van de goden’ is op feiten gebaseerd en geeft een beeld van de nog relatief onbekende slavernij in de Oost en het tragische lot van de tot slaaf gemaakten die destijds legaal en illegaal werden meegenomen en in ons land aan hun einde kwamen.

'Revolusi'

16#2021 David van Reybrouck - Revolusi
Na Congo wil ik natuurlijk ook graag dit boek lezen, maar moest even een aanloop nemen, het is heel dikke. Er zijn meer boeken over Indonesië die ik nog wil lezen, maar het aanvragen bij de bibliotheek staan op een laag pitje  Zoals de Brandende kampongs van Limpach en de Wraak van Diponegoro, al zie ik net dat daar nu al wel e-versies van bestaan.
De afgelopen weken is er een serie van 3 documentaires op tv te zien waarin David op reis gaat om mensen voor dit boek te interviewen. Geeft zoveel meer naast het boek als je wat visueel bent ingesteld.

Wat moet ik van dit boek zeggen? Ik heb nog niet eerder een zo duidelijk geschiedenis gelezen van de wording van Indonesië. Niemand wordt gespaard. Het besef dat Nederland eigenlijk alleen de randen van deze archipel heeft geraakt dringt zich op. De grootte van de archipel komt goed over.

Tot nu toe alleen stukjes geschiedenis gelezen van vooral de 'hoger geplaatsten'. Dit is meer omvattender door de interviews en gedachten van 'gewone mensen', die eigenlijk heel bijzonder waren.

Ik heb er met tussenpozen meer dan 18 dagen over gedaan om dit werk tot mij te nemen. 

Vijf jaar lang werkte David Van Reybrouck aan zijn monumentale Revolusi. Hij interviewde bijna tweehonderd mensen, de laatste nog levende getuigen van de onafhankelijkheidsstrijd, in Indonesische rusthuizen, Japanse miljoenensteden en op verafgelegen eilanden. Ook in Nederland bracht zijn onderzoek tal van nieuwe verhalen aan het licht. De veelheid aan perspectieven en herinneringen weeft Van Reybrouck samen tot het aangrijpende verhaal van de Indonesische onafhankelijkheid. Zo toont hij hoe een nieuwe wereld vorm kreeg: in bloed, in pijn, met hoop. De onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië, die zijn hoogtepunt bereikte in de jaren veertig van de vorige eeuw, is lang gezien als een conflict tussen kolonisator Nederland en het gekoloniseerde Indië. Maar in werkelijkheid was het wereldgeschiedenis. David Van Reybroucks Revolusi is het eerste boek dat de strijd lostrekt uit het nationale perspectief en het belang ervan toont als mondiale gebeurtenis. Indonesië was het eerste land dat na de Tweede Wereldoorlog zijn onafhankelijkheid uitriep. Na de Japanse bezetting verzetten jonge rebellen zich gewapenderhand tegen elke nieuwe vorm van overheersing. Britse, Australische en vooral Nederlandse troepen moesten rust en orde brengen, maar hun aanwezigheid leidde juist tot het ontvlammen van de eerste moderne dekolonisatieoorlog. Die strijd inspireerde onafhankelijkheidsbewegingen in Azië, Afrika en de Arabische wereld, zeker toen het vrije Indonesië in 1955 de legendarische Bandung-conferentie organiseerde, het eerste wereldcongres zonder het Westen. De wereld had zich met de Revolusi bemoeid en de wereld was erdoor veranderd.

'Tropenbruid'

23#2020 

Tropenbruid van Susan Smit

De andere kant van romans die ik eerder heb gelezen. 

Amsterdam, 1907. Het weesmeisje Anna droomt van een ander, grootser leven. Op een dag reageert ze op een advertentie waarin een ambtenaar in Nederlands-Indië een echtgenote zoekt. Eenmaal in Batavia ontdekt Anna al snel dat haar huwelijk met de starre Willem niets anders is dan een dekmantel voor carrièregekonkel, geheime liefdes en verzwegen familieverbanden. Tropenbruid is een zinderend liefdesverhaal tegen de achtergrond van een onderbelicht deel van onze koloniale geschiedenis.

'Lichter dan ik'

14 #2020
Lichter dan ik door Dido Michielsen.
Een doorleeft boek, bijna in één ruk uitgelezen. Zo wordt het ondenkbare en ondankbare leven van een gewone vrouw uit de historie, onze historie grijpbaar.

Java, 1850. Isah groeit op in de kraton, het vorstenverblijf in Djokja. Haar levensloop lijkt daarmee vast te staan. Maar de eigenzinnige, jonge vrouw weet te ontsnappen aan de traditionele standenmaatschappij. Ze wordt huishoudster én minnares van een Hollandse officier en schenkt hem twee dochters. Wanneer hij hen verlaat, moet ze grote offers brengen om haar kinderen te zien opgroeien. Uiteindelijk beseft Isah dat ze haar eigen afkomst niet kan en ook niet wil verloochenen.

'Het kind met de Japanse ogen'

2019#3
Het kind met de Japanse ogen van Reggie Baay is een documentaire roman over de gruwelijke en onontkoombare gevolgen van de oorlog. Maar het is ook een roman over de veerkracht van de mens die, hoe wreed het lot ook is, altijd blijft zoeken naar manieren om te overleven.
Nederlands-Indië, 1939. Een jonge man tekent voor het koloniale leger en komt vervolgens in Japanse krijgsgevangenschap terecht waar hij dwangarbeid moet verrichten aan de beruchte Birma-Siamspoorlijn. Als hij na drieënhalf jaar van ontberingen wordt bevrijd en de draad van zijn leven weer hoopt op te pakken, wordt hij aansluitend een volgende oorlog in gestuurd: de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog die in zijn geboorteland is losgebarsten. Als na de Politionele Acties in december 1949 de soevereiniteitsoverdracht plaatsvindt en hij met zijn prille gezin naar Nederland vlucht wordt hij geconfronteerd met herinneringen en trauma's. Die strijd wordt er niet gemakkelijker op als blijkt dat zijn zoon de ogen van de vijand als een kaïnsteken zijn leven lang met zich mee zal moeten voeren.

Enkele jaren na de dood van zijn ouders vindt Reggie Baay een schoenendoos met fotonegatieven van de periode na de Japanse capitulatie en tijdens de Indonesische vrijheidsstrijd. De inhoud van deze doos vormt de basis van deze documentaire familieroman: een mengeling van feiten en fictie. De schrijver (1955) schetst het leven van zijn ouders tegen de achtergrond van de Indonesische vrijheidsstrijd. Zijn vader die als krijgsgevangene aan de beruchte Birmaspoorweg heeft gewerkt, wordt direct na de Japanse capitulatie ingezet in de onafhankelijkheidsstrijd. Een oorlog die met name voor de Indische Nederlanders misschien nog frustrerender was dan de Japanse bezetting. In deze oorlog werd immers gevochten tegen een volk waar men bloedbanden mee had. In Nederland aangekomen, wacht de familie de strijd tegen de herinnering. Voor de non-fictie gedeelten heeft de auteur uitgebreid bronnenonderzoek gepleegd. Reggie Baay is een uitstekende schrijver, die met dit werk een aangrijpende en zeer lezenswaardige familieroman heeft geproduceerd.
Ondanks, of misschien dankzij de documentaire stukken en het samenvoegen van verhalen ontvouwd zich een uitgebalanceerd boek.

Daar werd wat gruwelijks verricht

Reggie Baay.

Het eerste boek over de slavernij in de Oost. Nooit over nagedacht, maar daar kwam het natuurlijk ook voor, al lang voor de VOC zich daar vestigde. Geen plantage slavernij, maar wel alle andere soorten. Indien de slaven in Europa aankwamen gaf dat problemen want daar waren geen slaven. In de Oost werd in 1860 de slaverij officieel afgeschaft, maar tot ver in de twintigste eeuw bestond het nog steeds. Het was deels een andere vorm, maar groter nog in omvang dat in de West. Alleen was het niet bekend in Nederland. 

Boeiend boek, leesbaar geschreven zonder enige vooringenomenheid. Nuchter weergegeven. Daar zou meer over geschreven kunnen en moeten worden. Het duurt nog steeds voort in bepaalde vormen. Ook in het huidige Indonesië.

'2 Januari 1668: Francisco van Bengale, slaaf van onderkoopman Jan Grootstadt, verhangt zich.' Deze Francisco was een van de velen die de dood verkozen boven een ondraaglijk slavenbestaan in Nederlands Oost-Indië.
Van de beginjaren van de VOC tot aan het einde van de kolonie volgt Baay het spoor van de mensenhandel in de Nederlandse koloniën in de Oost. De koloniale slavernij nam er vele vormen aan: er waren huisslaven, kindslaven, seksslaven, ambachtsslaven, maar ook slaven op de plantages en perken. Slaven werden vernederd, gefolterd en vermoord. Honderdduizenden personen zijn in de Oost tot slaaf gemaakt of waren dat al en zijn verhandeld.
Reggie Baay schrijft de geschiedenis van de slavernij in Indië. Want het is een misverstand te denken dat de slavernij in de koloniën zich beperkte tot de West. En hoe komt het dat ons beeld van de mensenhandel zo vertekend is, alsof er geen echte slavernij bestond? Daar werd wat gruwelijks verricht is, hoe ongelofelijk dat ook lijkt, het eerste boek waarin de geschiedenis van de slavernij in 'ons Indië' in zijn geheel verteld wordt.