'Het huis voor ongewenste meisjes'

74#2019
Met "Het huis voor ongewenste meisjes' schetst Joanna Goodman een ingrijpend beeld van de misstanden in de Canadese weeshuizen van de jaren '50 en '60.
Soms heeft het iets gekunsteld, maar het is een ongelooflijk verhaal.
Quebec, 1950. Als Maggie op haar vijftiende zwanger raakt, dwingen haar ouders haar om het meisje ter adoptie af te staan. De rest van haar leven voelt Maggie het gemis.
De kleine Elodie komt in een door nonnen gerund tehuis terecht. Maar dan volgt een wetswijziging die bepaalt een psychiatrisch ziekenhuis meer subsidie ontvangt dan een weeshuis, met catastrofale gevolgen. Om dat geld op te strijken verklaart de kerk de kinderen in hun zorg tot geestelijk gehandicapten. Met één pennenstreek wordt een generatie aan verloren kinderen gecreëerd – en Elodie raakt net als duizenden anderen verloren in een hels schemerbestaan.
Moeder en dochter vechten ieder voor zich tegen een gemeenschap die hen als minderwaardig ziet, in de hoop zichzelf en elkaar terug te vinden.
Dit boek (eerste in het Nederlands vertaald) van de Canadese schrijfster is gebaseerd op ware gebeurtenissen. Het meeslepende en bij vlagen emotioneel rauwe verhaal van Maggie en Elodie wordt wisselend vanuit beide perspectieven verteld, met aandacht voor politieke en sociale ontwikkelingen uit die tijd.

'De belofte van Odessa'

16#2019
Ik was even bang dat ik een verkeerde Rosnay had uitgekozen, de naam van haar grootmoeder staat op de cover. Bijna blind uit mijn lijst gekozen om even heel iets anders te lezen. Dat klopte, maar schrijven zit blijkbaar in de familie. Een heel leesbaar boek over vervlogen tijden.

Aan het eind van haar leven vraagt in 1919 een oude Russische vrouw haar achterkleindochter om later haar veelbewogen leven te beschrijven. In 1862 wordt Zinaida Varfolomejev (14) door haar gegoede ouders uit Koersk met haar zus Anna (16) naar kostschool in Sint Petersburg gestuurd. Als ze de paasvakantie doorbrengt bij de familie van schoolvriendin Jelena ontmoet ze diens broer Aleksej en ze worden verliefd op elkaar, maar hij trouwt met een ander. Zinaida trouwt later met haar neef Vladimir, heeft een affaire met Aleksej, die tegenvalt, maar toch een rol in haar leven blijft spelen. De vraag is of dochter Polyxena, geboren in 1871, kind is van Vladimir, die jong overlijdt en de revolutie niet meer meemaakt. In deze roman verwerkt auteur (1914-2005), grootmoeder van romanschrijfster Tatiana de Rosnay (bekend van het verfilmde 'Haar naam was Sarah'*), het leven van haar overgrootmoeder. De boeiende, goedvertaalde roman heeft veel meerwaarde door het levendige beeld dat wordt gegeven van de veranderingen voor de gegoede klasse door de groeiende sociale onrust in Rusland vanaf ca. 1875.

'Het kind met de Japanse ogen'

2019#3
Het kind met de Japanse ogen van Reggie Baay is een documentaire roman over de gruwelijke en onontkoombare gevolgen van de oorlog. Maar het is ook een roman over de veerkracht van de mens die, hoe wreed het lot ook is, altijd blijft zoeken naar manieren om te overleven.
Nederlands-Indië, 1939. Een jonge man tekent voor het koloniale leger en komt vervolgens in Japanse krijgsgevangenschap terecht waar hij dwangarbeid moet verrichten aan de beruchte Birma-Siamspoorlijn. Als hij na drieënhalf jaar van ontberingen wordt bevrijd en de draad van zijn leven weer hoopt op te pakken, wordt hij aansluitend een volgende oorlog in gestuurd: de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog die in zijn geboorteland is losgebarsten. Als na de Politionele Acties in december 1949 de soevereiniteitsoverdracht plaatsvindt en hij met zijn prille gezin naar Nederland vlucht wordt hij geconfronteerd met herinneringen en trauma's. Die strijd wordt er niet gemakkelijker op als blijkt dat zijn zoon de ogen van de vijand als een kaïnsteken zijn leven lang met zich mee zal moeten voeren.

Enkele jaren na de dood van zijn ouders vindt Reggie Baay een schoenendoos met fotonegatieven van de periode na de Japanse capitulatie en tijdens de Indonesische vrijheidsstrijd. De inhoud van deze doos vormt de basis van deze documentaire familieroman: een mengeling van feiten en fictie. De schrijver (1955) schetst het leven van zijn ouders tegen de achtergrond van de Indonesische vrijheidsstrijd. Zijn vader die als krijgsgevangene aan de beruchte Birmaspoorweg heeft gewerkt, wordt direct na de Japanse capitulatie ingezet in de onafhankelijkheidsstrijd. Een oorlog die met name voor de Indische Nederlanders misschien nog frustrerender was dan de Japanse bezetting. In deze oorlog werd immers gevochten tegen een volk waar men bloedbanden mee had. In Nederland aangekomen, wacht de familie de strijd tegen de herinnering. Voor de non-fictie gedeelten heeft de auteur uitgebreid bronnenonderzoek gepleegd. Reggie Baay is een uitstekende schrijver, die met dit werk een aangrijpende en zeer lezenswaardige familieroman heeft geproduceerd.
Ondanks, of misschien dankzij de documentaire stukken en het samenvoegen van verhalen ontvouwd zich een uitgebalanceerd boek.

‘Aan het eind van de dag’

Een boek uit 2016 dat ik had gemist. Ik mis wel meer nu ik niet meer in de bieb werk. Je kunt wel abonnementen hebben op allerlei nieuwsbrieven, maar dat is geen vergelijk.

‘Aan het eind van de dag’ dus bij de bieb in Krommenie gehaald en gelezen. De titel deed  mij denken aan ‘The remains of the day’ geschreven door Kazuo Ishiguro en verfilmd in 1989.

Dit draait ook om het terugkijken naar een leven, bij Noordervliet een oud bewindsvrouwe waar een biografie over dreigt te komen. Voor een deel heel herkenbaar omdat het ook een deel van mijn leven beschrijft. De idealen als jongere die zich ontworstelde aan het gezin waar je opgegroeid en die idealen die je langzaam ziet wegzakken in het dagelijks leven en al het andere wat een mens overkomt.

Minder navrant en ingrijpend als bij Ishiguro. Maar die vond ik wat te gestileerd

Knap van haar vind ik de beschrijvingen van dat leven. Ik zie het voor me en kan het inkleuren. Dat zou ik ook graag kunnen, maar ik loop jaren achter op haar kennis en talenten. Je kunt er niet omheen dat ze biografisch materiaal gebruikt en ombuigt om te gebruiken, maar dat is juist het bijzondere. Het verhaal is niet het verhaal van de schrijfster, die haar eigen geschiedenis er wel voor gebruikt.
Op de kaft staat:"Geschreven met de analytische blik van een historicus, met de psychologische finesse en ironisch zelfinzicht, is Aan het eind van de dag een grootse roman over ouder worden, falen en doorleven". Daar kan ik het helemaal mee eens zijn.