'De ondergrondse spoorweg'

28#2022 Whitehead, Colson - De ondergrondse spoorweg. Ik was al gewaarschuwd door de schrijver zelf. Ieder boek heeft zijn eigen stijl. Harlem Shuffle was een boek dat zo compact was dat ik het tussendoor vaak even weg moest leggen om het te laten landen. De ondergrondse spoorweg is een kruising tussen een klassiek boek over slavernij en inderdaad een soort Alice in Wonderland. Het geeft goed weer dat de geïmporteerde mens geen enkele weet had van het land waar hij/zij in terecht was gekomen. Afstanden, de verschillende staten en de wetten daarvan waren vaak een doolhof.
Driekwart van het boek is een doorlopend verhaal. Daarna vond ik dat er veel werd bijgehaald en uitgelegd. Het einde klopte weer helemaal. Een heftig boek.

Een tot slaaf gemaakte vrouw besluit te vluchten, de Ondergrondse Spoorweg Helpt haar richting het vrije Noorden te reizen, met de slavenpatrouille op haar hielen. 
Cora is slavin op een katoenplantage in Georgia. Haar helse leven staat op het punt om nog erger te worden: de wrede eigenaar heeft zijn oog op haar laten vallen. Ze besluit om te vluchten, en met hulp van de Ondergrondse Spoorweg (in Amerika het begrip voor het clandestiene netwerk van antislavernijactivisten) begint ze een lange, huiveringwekkende reis door de zuidelijke staten van Amerika richting het vrije Noorden, met de slavenpatrouille op haar hielen. 

'Dichter in de jungle'

121#2019 Een titel die niet opvalt, maar meer verdiend. Een indrukwekkend boek, dat de geschiedenis van Suriname vertelt, net als De vrije negerin van McLeod en De zwarte Lord van Rihana Jamaludin. Stukjes van een land dat bij ons heeft gehoord, maar waar weinig over bekend is in Nederland. Bezoek vooral ook de Suriname tentoonstelling in de Nieuwe Kerk.
Dit boek heeft de Geschiedenis Prijs 2019 verdient in de wacht gesleept. Het leest bijna als een roman.

"Dichter in de jungle', van Roelof van Gelder is een indrukwekkende biografie over het leven van John Gabriel Stedman "de Multatuli van Suriname' . Stedman, een Schots-Nederlandse officier, schreef het in 1796 verschenen boek "Narrative of a five years' expedition against the Revolted Negroes of Surinam'.
Stedman maakte deel uit van een expeditieleger in Suriname dat als taak had slaven op te sporen die van hun plantages waren weggelopen. In zijn boek beschreef Stedman gedetailleerd de gruwelijke wijze waarop sommige plantage-eigenaren omgingen met hun slaven. Het boek was geïllustreerd met tachtig op Stedmans eigen tekeningen gebaseerde gravures en werd vrijwel meteen een internationaal succes. Het werd vertaald in meerdere talen, waaronder het Nederlands. Hierdoor werd dit boek een belangrijk instrument in de strijd tegen de slavernij. Stedmans prenten zijn nog steeds iconen van de slavernijgeschiedenis.

Daar werd wat gruwelijks verricht

Reggie Baay.

Het eerste boek over de slavernij in de Oost. Nooit over nagedacht, maar daar kwam het natuurlijk ook voor, al lang voor de VOC zich daar vestigde. Geen plantage slavernij, maar wel alle andere soorten. Indien de slaven in Europa aankwamen gaf dat problemen want daar waren geen slaven. In de Oost werd in 1860 de slaverij officieel afgeschaft, maar tot ver in de twintigste eeuw bestond het nog steeds. Het was deels een andere vorm, maar groter nog in omvang dat in de West. Alleen was het niet bekend in Nederland. 

Boeiend boek, leesbaar geschreven zonder enige vooringenomenheid. Nuchter weergegeven. Daar zou meer over geschreven kunnen en moeten worden. Het duurt nog steeds voort in bepaalde vormen. Ook in het huidige Indonesië.

'2 Januari 1668: Francisco van Bengale, slaaf van onderkoopman Jan Grootstadt, verhangt zich.' Deze Francisco was een van de velen die de dood verkozen boven een ondraaglijk slavenbestaan in Nederlands Oost-Indië.
Van de beginjaren van de VOC tot aan het einde van de kolonie volgt Baay het spoor van de mensenhandel in de Nederlandse koloniën in de Oost. De koloniale slavernij nam er vele vormen aan: er waren huisslaven, kindslaven, seksslaven, ambachtsslaven, maar ook slaven op de plantages en perken. Slaven werden vernederd, gefolterd en vermoord. Honderdduizenden personen zijn in de Oost tot slaaf gemaakt of waren dat al en zijn verhandeld.
Reggie Baay schrijft de geschiedenis van de slavernij in Indië. Want het is een misverstand te denken dat de slavernij in de koloniën zich beperkte tot de West. En hoe komt het dat ons beeld van de mensenhandel zo vertekend is, alsof er geen echte slavernij bestond? Daar werd wat gruwelijks verricht is, hoe ongelofelijk dat ook lijkt, het eerste boek waarin de geschiedenis van de slavernij in 'ons Indië' in zijn geheel verteld wordt.