'Mijn vaders hand'

 4#2026 Mijn vaders hand - Bart Chabot
Steeds als deze titel ergens langs kwam dacht ik, die moet ik ook nog lezen. Dat was dus deze week. Een jeugd van een klein, scheel teruggetrokken jongetje met een iets te grote mond en een bijzonder onaardige vader. Den Haag wordt heel herkenbaar beschreven net als het gezin.
Mooi taalgebruik en met humor geschreven. Echt een plezier om te lezen.

Velen kennen Bart Chabot. Als schrijver, als biograaf van Herman Brood of van tv. Maar wie kent Bart Chabot echt? Wie gaat er achter hem schuil? Pas wanneer hij in 2018 voor de zoveelste keer in het ziekenhuis belandt en de dood in de ogen kijkt, stelt hij zichzelf, na lang uitstel, deze vraag. Hij graaft naar zijn Haagse wortels en doorwroet zijn jeugd. Op nietsontziende en aangrijpende wijze doet hij vanuit zijn ziekenhuisbed verslag van een rijk doch getroebleerd leven.

'Dat beloof ik'

27#2024 Dat beloof ik - Roxane van Iperen

Ik was gewaarschuwd, dus heb ik dit lichtelijk geharnast gelezen. Was eigenlijk niet nodig. De gedachten van een opgroeiend meisje in een gewelddadig milieu kunnen niet vrolijk zijn.
Van dit meisje begrijp ik dit na lezing ook. Altijd op de vlucht, nooit ergens wortels krijgen, nergens op kunnen vertrouwen. Dat doet wat met een mens. Het word autobiografisch genoemd, ik hoop het niet in deze mate voor de hoofdpersoon. 
Uitmuntend opgeschreven. Ik heb iedere letter gelezen. 

De twaalfjarige M. groeit op in twee werelden. Thuis is er chaos en geweld, op school past ze zich geruisloos aan. Haar ouders zijn continu op de vlucht – voor de buitenwereld, elkaar, hun eigen demonen – en sleuren M. mee, van dorp naar dorp, van school naar school. Ze zoekt haar heil in de natuur en bij andere buitenstaanders – de bewoners van een vakantiepark, de reizigers in een woonwagenkamp, een groep kunstenaars in het bos. Maar nergens krijgt ze de kans om wortel te schieten, of, belangrijker nog: om met iemand een gedeeld verleden op te bouwen. Voor iedereen is ze slechts een voorbijganger. En als er niemand getuige is van je leven, besta je dan wel? Dat beloof ik is het verhaal van een meisje dat alles in haar jonge leven moet bevechten om overeind te blijven. En uiteindelijk voor een onmogelijke keuze komt te staan.

'Naar zachtheid en een warm omhelzen'

103#2023 Naar zachtheid en een warm omhelzen - Adriaan van Dis
Passend verhaal rond de kerstdagen. Een nostalgische terugblik op zijn kinderjaren, een periode van rust en liefde. Een mooi verhaal, met inzicht in een kinderziel en inzicht in een vrouw die zich altijd schikte in haar lot. 

Een negenjarige jongen wordt tijdens een inzinking van zijn door oorlogsherinneringen gekwelde vader opgevangen in het huis van zijn grootouders. Maar in dat huis wacht hem een andere oorlog: de vrouw die door de barse grootvader was aangenomen als ‘meid voor dag en nacht’ verzet zich steeds meer tegen haar dienende rol. Zij, Ommie, vervult de rol van grootmoeder en groeit uit tot vredestichter in de gehavende familie van haar broodheer. Ook tijdens de oorlog bleek zij al een heldin. De jongen spiegelt zich aan haar dapperheid en zij helpt hem zijn angsten te overwinnen. Er ontstaat een hechte band tussen die twee – gekleurd door hun hunkering naar liefde en erkenning. In de reconstructie van Ommies leven en die ingrijpende zomer schakelt van Dis op verrassende wijze van vroeger naar nu en laat zo zien wat het heden zegt over het verleden. Met Naar zachtheid en een warm omhelzen schrijft hij een vergeten hoofdstuk uit zijn oeuvre.

'Man zonder rijbewijs'

41#2023 Man zonder rijbewijs - Oek de Jong
Nog nooit een boek van gelezen, deze dunne wilde ik dan wel eens proberen. Ik moet zeggen deze pruim ik wel. Beschrijvend tot ver achter de komma, maar het gaan o.a. over Amsterdam en aangezien ik niet zoveel in leeftijd scheel met de schrijver voor mij ook nogal nostalgisch.
Terugkijkend om zijn familieleven èn zijn eigen leven doet hij een poging tot rijlessen.
Ik moet zeggen; hij zuigt je het verhaal in en neemt je mee. Toch denk ik niet dat ik een van zijn 'grote' romans ga lezen. Daarvoor zijn ze te introvert. Dit kleine boek beviel mij wel.

Oek de Jong, die nooit heeft willen autorijden, neemt alsnog rijles. Plaats van handeling is Amsterdam, de stad waar hij al bijna vijftig jaar woont en die hij in de lesauto opnieuw en nu in al zijn uitgestrektheid ontdekt. Waarom is hij hier zo laat mee begonnen? Die vraag leidt terug naar hoe hij is geworden wie hij is. Beelden komen op: een bijna fatale rit in de auto van zijn moeder, hoe hij door zijn eenzelvige vader en moeder werd gevormd, het machismo van zijn Friese grootvader, ongelukken en ‘narrow escapes’, reizen in Egypte en Marokko zonder auto, het effect van schrijver-zijn op een leven.

'Moederstad'

124#2021 Moederstad - Philip Dröge. Een boeiend boek, het duurde even voor ik het had en het duurde even voor ik in het verhaal zat. Veel feiten, goed verwoord en inlevend opgetekend, maar niet iets wat je achter elkaar uitleest. Tussendoor veel andere zaken gelezen, het einde is wat minder, het komt te dicht bij.

De afsluiting valt daardoor wat tegen. De overlevenden weten het ook niet zo precies.
Toch een goed verhaal aan de hand van een familiegeschiedenis.

In Moederstad gaat Philip Dröge in het moderne Jakarta op zoek naar sporen van het oude Batavia. Meer dan drie eeuwen lang woonden zijn voorouders in de stad, zo heeft hij ooit van zijn Indische opa gehoord. Maar wie waren ze? In wat voor stad leefden ze? Hoe is twintig procent Aziatisch DNA in hem terechtgekomen?
Tijdens een meeslepende zoektocht naar antwoorden legt hij de historie van de stad én zijn familiegeschiedenis bloot. Uit het verleden duiken de meest verrassende voorvaders en -moeders op. Een Duitse soldaat die aan het moorden slaat, een slavin van Soembawa, een Hollandse haremhouder en een Chinese vrouw met erg lange oorlellen. Samen vertellen ze het verhaal van een metropool in wording.

Moederstad is de intieme biografie van de mooiste stad die Nederland nooit heeft gehad. Het is een kroniek over dik drie eeuwen liefde, geweld, slavernij, seks, onderdrukking en hoop.

'Shuggie Bain'

36 #2021 Shuggie Bain - Douglas Stuart. Aangeprezen, maar gekwalificeerd als 'zwaar' leeswerk vanwege alle ellende. Ik ben in Glasgow geweest een paar jaar terug en die stad heeft ook nu nog erg rafelige randjes om de stad. Daarom toch maar in begonnen. Het rare is dat je er ondanks de beschreven ellende echt in getrokken wordt en bladzijden wilt overslaan. Wonderlijk boek maar erg goed geschreven.

Hugh 'Shuggie' Bain brengtin de jaren tachtig zijn jeugd door in een vervallen huurwoning in Glasgow. Agnes, zijn moeder, is alles voor Shuggie. Zij behoudt haar trots door er altijd goed uit te zien. Toch zoekt ze steeds vaker troost in drank. Shuggie probeert intussen uit alle macht normaal te zijn, ook al ziet iedereen dat hij 'anders'is dan de andere jongens. Agnes steunt haar zoon, maar haar verslaving begint alles te overschaduwen, zelfs de liefde voor haar Shuggie.

'Viktor'

 

2#2021 Viktor - Judith Fanto.
Met Viktor schrijft Judith Fanto een hartveroverende, waargebeurde familiegeschiedenis over de betekenis van familiebanden. Je moet er even inkomen, maar dan is het een goed boek over volwassen worden, je eigen achtergrond begrijpen en tot een eigen heel persoon te worden.

Wenen, 1914. De zesjarige Viktor Rosenbaum redt weeskind Bubi uit een vijver in het Praterpark. Tussen hen ontstaat een levenslange vriendschap en Bubi wordt opgenomen in de gegoede Weens-Joodse familie. Viktor, die maar niet wil deugen, ontpopt zich als patser en rokkenjager en maakt geen van zijn vele studies af, tot groot verdriet van de intellectuele Rosenbaums. De Anschluß in 1938 vormt een keerpunt: met heldhaftige vindingrijkheid en brutaliteit beschermt Viktor iedereen die hij liefheeft.

Nijmegen, 1994. Geertje Rosenbaum, de jongste telg van de familie, rebelleert tegen de angst en schaamte waarmee de Rosenbaums hun Joodse identiteit beleven. Wanneer houdt haar familie nu eindelijk op met onderduiken? En waarom wordt Viktor, de broer van haar grootvader, doodgezwegen? Als Geertje op onderzoek uitgaat, stuit ze op een onwaarschijnlijk familiegeheim.

'De opgang'

118#2020 Stefan Hertmans - De opgang

Even wennen aan het vlaams, meer gebruikt dan in zijn andere boeken die ik ken. Het verhaal, de fictie die hij maakt van de feiten die hem bekend zijn roept een beklemmende tijd op waar je in wordt gezogen tot het einde.

In de zomer van 1979 trok een huis in het Gentse Patershol de aandacht van Stefan Hertmans. De blauweregen hing bestoft neer, maar de geur trof hem diep en bracht hem terug naar zijn kinderjaren. Hij kocht het pand in een opwelling. Pas nadat hij het twintig jaar later had verkocht werd hij geconfronteerd met wat er zich tijdens de oorlog had afgespeeld. Verbijsterend was de ontdekking dat de vroegere bewoner een ss’er was. ‘Het is onbegrijpelijk,’ schrijft Hertmans, ‘dat alles wat ik toen al had kunnen weten of tenminste toch vermoeden, zo gedachteloos aan mij voorbij had kunnen gaan.’ Langzaam komt de man die hij wil leren begrijpen in beeld, alsook zijn Nederlandse, pacifistische echtgenote en hun kinderen, van wie de oudste zoon een vooraanstaand Vlaams intellectueel zou worden. Hertmans spreekt met nabestaanden, raadpleegt archieven, vindt intieme documenten. In zijn herinnering loopt hij weer door alle kamers die hij zo lang heeft bewoond. In De opgang komt de lezer huiveringwekkend dicht bij een politiek drama, dat ook een huwelijksdrama was. 

'Pluche'

 17#2020
Pluche is de persoonlijke en openhartige autobiografie van Femke Halsema waarin zij zich  rekenschap geeft van haar jaren in de landelijke politiek zonder zichzelf te ontzien. Het boek geeft een spraakmakende inkijk in de landelijke politie.
Het boek is zeer leesbaar waar het in de eerste helft echt om haar persoon gaat, naar het einde toe is het nogal opsommend. Dat is ook minder interessant, want ik weet welke kabinetten er allemaal zijn geweest. Toch wel de moeite waard om kennis te nemen over hoe het is om te staan in het oog van de of een storm.
Twaalfenhalf jaar zat Halsema voor GroenLinks in de Tweede Kamer, maar op 17 december 2011 nam zij afscheid. Van vertegenwoordiger van een collectief wilde ze weer individu worden. In Pluche blikt Femke Halsema voor het eerst terug op haar leven in de Tweede Kamer: van haar begintijd als nieuwbakken kamerlid tot geliefd fractievoorzitter die heel zichtbaar was in het publieke debat. Ze beschrijft de impact die de politiek op haar leven heeft gehad. Bovendien geeft het boek een tijdsbeeld van een van de meest turbulente periodes in de geschiedenis van de Nederlandse samenleving met de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, de paspoortaffaire rond Ayaan Hirsi Ali en de opkomst van Geert Wilders.

De straat op...

Mijn vader in 1947

Hij wilde de straat alleen op.
Mijn vader was thuisgekomen uit het ziekenhuis met een donkere bril op en somber, heel somber. Het enige dat hij deed was zitten en sigaren roken. Terugkijkend was ik mijn vader kwijt.
Een man die lachte met zijn dochters en flauwe grapjes maakte over en met mijn moeder. Er was altijd warmte tussen Alex en zijn Jeantje. Met zijn donkere haardos en meestal serieuze blik was hij nooit makkelijk, maar papa was papa. Je klom bij hem op schoot, vroeg van alles aan hem en kreeg dan vaak onzin antwoorden of de verwijzing naar de encyclopedie, maar hij was er.
Hij was op dan moment 43 of 44 jaar en hoewel het leven hem al zwaar had teleurgesteld en had beproefd was hij onze papa. Redelijk sportief en nog altijd betrokken bij zijn korfbalclub Rhoda.
Met zijn donkere stem een enkele keer rustig voorlezend vielen wij ter plekke in slaap. Kleine kinderen en dieren zaten graag bij hem.
Ieder weekend maakten wij samen wandelingen of fietstochten door Amsterdam. Met zijn vijven trokken wij de wereld in. Ik was de oudste, dus toen hij ‘voor zijn ogen’ moest worden geopereerd veranderde de dynamiek in het gezin. Mama was vaak naar het ziekenhuis, ik moest soms oppassen. Wij kinderen mochten niet op bezoek, dat was toen zo. Na 6 weken kwam hij weer thuis. Later hoorde ik pas dat hij zes weken plat had moeten liggen om te herstellen.
Thuisgekomen was mijn papa weg en had ik een onbekende vader teruggekregen. Nog uiterlijk dezelfde man, alleen nu met een donkere bril op met kleine gaatjes die langzaam groter werden gemaakt. Een sombere man zonder grapjes, die ik probeerde voor te lezen. Boeken die hij mij had aangeraden zoals Frank van Wezels’ Roemruchte jaren waar goed om te lachten viel. Mijn pogingen als veertienjarige werden geduld, meer niet. Aanrakingen werden afgewezen.
Mijn zusjes, jonger, waren beter af. Daar duldde hij meer van. Mijn moeder kon het niet uitleggen, ik moest maar geduld hebben.
Toen mocht hij naar buiten. Eerst met mijn moeder, maar al snel wilde hij alleen, wat zij doodeng vond. Hij werd er kwaad om, zei dat ze hem moest laten gaan. Ruzieachtige gesprekken. Hij wilde ook mij niet meenemen, echt alleen gaan. Koppig en eigengereid, ik weet het, ik ben ook zo.
Hij ging, alleen met een stok. Het doel was de snackbar, daarna kwam hij terug zei hij. Aarzelend liep hij de trap af, waar hij eerder stevig had doorgelopen.
Door mijn moeder werd ik er achteraan gestuurd om te zien of het goed ging. Voor mij was het hartverscheurend om mijn vader aarzelend zijn weg te zien zoeken. Ik wist het toen niet zo te benoemen maar het was een naar gevoel. Ik bleef steeds een straat achter hem. Hen te zien oversteken was vreselijk al was het in 1963 nog niet erg druk.
Natuurlijk ging hij naar de drukste straat in Slotermeer om ook daar over te steken. Ik liep toen nog maar tien meter achter hem.
Zijn doel was de snackbar achter Slotania waar hij even kon gaan zitten. Het lukte hem, maar ik zag dat ie doodmoe was toen hij dan deed.
Ik was al vlakbij voordat hij doorhad dat ik er was. “Zeker door je moeder gestuurd”, zei hij. Wij aten zwijgend een kroketje en met een hand op mijn schouder was het toch prettig op zich door mij naar huis te laten leiden. Hoewel hij liever zijn tong afbeet dan dat toe te geven. Mijn papa was weg, mijn vader is nooit meer de man geworden die ik als jonger kind had gekend.

©Hannie Stork